Ngày 05/09/2026, Bộ Công Thương ban hành Thông tư số 48/2026/TT-BCT, có hiệu lực ngay từ ngày ban hành, quy định chi tiết một số nội dung về quản lý ngoại thương, trong đó đáng chú ý là hàng hóa cấm nhập khẩu, hạn ngạch thuế quan nhập khẩu và quản lý xuất nhập khẩu kim cương thô theo Quy trình Kimberley. Đối với doanh nghiệp xuất nhập khẩu, các quy định mới có thể ảnh hưởng trực tiếp đến việc xác định mã HS, xin hạn ngạch, áp dụng thuế suất, thời hạn nhập khẩu và thực hiện hợp đồng thương mại.

1. Cập nhật danh mục hàng hóa cấm nhập khẩu theo mã HS

Thông tư 48/2026/TT-BCT ban hành lại danh mục theo mã HS đối với một số nhóm hàng hóa, đáng chú ý gồm:

• Hàng tiêu dùng đã qua sử dụng thuộc diện cấm nhập khẩu;
• Phương tiện đã qua sử dụng thuộc diện cấm nhập khẩu;
• Kim cương thô thuộc diện cấm hoặc được phép xuất khẩu, nhập khẩu theo Quy trình Kimberley.

Việc xác định đúng mã HS vì vậy không chỉ liên quan đến mức thuế phải nộp mà còn quyết định hàng hóa có được phép nhập khẩu hay thuộc diện quản lý đặc biệt.

Doanh nghiệp cần rà soát mã HS ngay từ giai đoạn đàm phán và ký kết hợp đồng, tránh trường hợp hàng đã về cảng nhưng không đáp ứng điều kiện nhập khẩu.

2. Quy định 05 phương thức phân giao hạn ngạch thuế quan

Thông tư quy định 05 phương thức phân giao hạn ngạch thuế quan nhập khẩu, gồm:

• Đấu giá;
• Xét duyệt hồ sơ;
• Đăng ký trước – thực hiện trước;
• Chỉ định đầu mối;
• Phương thức khác phù hợp với cam kết quốc tế.

Tùy theo cam kết WTO, FTA và cơ chế điều hành từng thời kỳ, các mặt hàng chịu hạn ngạch có thể bao gồm trứng gia cầm, đường, lá thuốc lá, muối và một số loại phương tiện đã qua sử dụng.

Doanh nghiệp cần lưu ý rằng lượng hạn ngạch và phương thức phân giao cụ thể đối với từng mặt hàng có thể được Bộ Công Thương công bố bằng văn bản triển khai riêng.

3. Thời hạn giấy phép và nghĩa vụ báo cáo của doanh nghiệp

Đối với hạn ngạch được phân giao theo phương thức xét duyệt hồ sơ, Giấy phép nhập khẩu có hiệu lực đến ngày 31/12 của năm cấp phép. Thương nhân được phân giao hạn ngạch phải thực hiện chế độ báo cáo định kỳ. Đáng chú ý, báo cáo quý III phải xác định phần hạn ngạch dự kiến không sử dụng để cơ quan quản lý xem xét phân giao lại.

Doanh nghiệp vì vậy cần thiết lập hệ thống theo dõi tối thiểu gồm:

• Lượng hạn ngạch được cấp;
• Lượng đã nhập khẩu;
• Lượng còn lại;
• Thời hạn giấy phép;
• Khả năng sử dụng hết hạn ngạch;
• Thời hạn thực hiện các báo cáo.

Việc không kiểm soát tốt tiến độ nhập khẩu có thể dẫn đến mất phần hạn ngạch được cấp hoặc phát sinh chi phí thuế ngoài hạn ngạch.

4. Quy định đối với xuất nhập khẩu kim cương thô

Thông tư tiếp tục cụ thể hóa cơ chế quản lý kim cương thô theo Quy trình Kimberley – Kimberley Process (KP).

Đối với nhập khẩu, thương nhân phải thực hiện thủ tục đề nghị xác nhận nhập khẩu trong thời hạn 05 ngày làm việc kể từ ngày hàng hóa được thông quan.

Đối với xuất khẩu, Giấy chứng nhận KP có hiệu lực trong thời hạn 02 tháng kể từ ngày cấp.

Các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực này cần kiểm soát chặt chẽ thời điểm thông quan, thời hạn chứng nhận và bộ hồ sơ liên quan để tránh ảnh hưởng đến tiến độ giao dịch.

5. Quy định chuyển tiếp đối với giấy phép và hồ sơ đã nộp

Thông tư quy định cơ chế chuyển tiếp đối với các giao dịch đang thực hiện tại thời điểm ngày 05/09/2026.

Theo đó:

• Giấy phép đã cấp tiếp tục được thực hiện theo nội dung và thời hạn ghi trên giấy phép;
• Hồ sơ đầy đủ đã được cơ quan có thẩm quyền tiếp nhận trước ngày 05/09/2026 tiếp tục được giải quyết theo quy định cũ;
• Danh mục thiết bị y tế đã qua sử dụng thuộc diện cấm nhập khẩu theo cơ chế chuyển tiếp tiếp tục được áp dụng đến hết ngày 31/12/2026.

Doanh nghiệp có hàng hóa đang vận chuyển hoặc hợp đồng ký trước thời điểm Thông tư có hiệu lực nên rà soát riêng từng hồ sơ để xác định chính xác quy định được áp dụng.

6. CILAF khuyến nghị doanh nghiệp cần thực hiện

Để hạn chế rủi ro khi áp dụng quy định mới, doanh nghiệp xuất nhập khẩu nên thực hiện một số công việc sau:

Thứ nhất, rà soát lại ma trận HS – xuất xứ – FTA – hạn ngạch. Trước khi ký hợp đồng hoặc mở L/C, cần xác định rõ mã HS, xuất xứ, hiệp định thương mại áp dụng, chính sách mặt hàng và khả năng được phân giao hạn ngạch.

Thứ hai, bổ sung điều khoản bảo vệ trong hợp đồng nhập khẩu. Hợp đồng nên quy định cơ chế xử lý khi không được cấp hạn ngạch, chỉ được cấp một phần, giấy phép hết hạn, hàng chậm thông quan hoặc phải chịu thuế ngoài hạn ngạch.

Thứ ba, thiết lập cơ chế theo dõi và báo cáo hạn ngạch. Doanh nghiệp cần có đầu mối quản lý lượng hạn ngạch đã sử dụng, phần còn lại và thời hạn báo cáo để tránh bị động vào cuối năm.

Thứ tư, rà soát trong hoạt động thẩm định pháp lý. Trong các giao dịch M&A hoặc Legal Due Diligence, cần kiểm tra giấy phép hạn ngạch, báo cáo sử dụng hạn ngạch, mã HS, tờ khai hải quan và nguy cơ truy thu thuế hoặc xử phạt.

Hãng luật chuyên tư vấn pháp lý đầu tư, kinh doanh cho doanh nghiệp tại Cần Thơ & Mekong. Đội ngũ luật sư giàu kinh nghiệm, đồng hành cùng khách hàng cập nhật kịp thời các quy định pháp luật mới nhằm phát hiện, ngăn ngừa và giảm thiểu rủi ro pháp lý cho doanh nghiệp.

CÔNG TY LUẬT CILAF & PARTNERS

 www.cilaf.vn ✉ contact@cilaf.vn
☎ 0918 185 518 - 0706 687 868
Lầu 1, số 41 Cách Mạng Tháng Tám, P. Cái Khế, TP. Cần Thơ